POCZĄTKI BANKOWOŚĆI I BANKÓW

Pierwsze banki powstały już w starożytnej Grecji i Rzymie, gdzie funkcjonowały pod nazwą domy bankowe. Posługiwano się w nich wekslami i kredytami. Jednak upadek tej kultury przyczynił się do zaniechania dalszych planów rozwoju bankowości. Ponowny rozkwit miał miejsce podczas schyłkowego rozwoju wymiany towarowo-pieniężnej. Wówczas jako jedną z pierwszych usług finansowych oferowano lichwę. Polegała ona na pożyczaniu pieniędzy lub towarów, za które - aż do momentu zwrotu – pobierano odsetki. Dalszy rozwój bankowości nastąpił za sprawą średniowiecznych handlarzy pieniędzmi i złotnikami. Zajmowali się oni głównie wymianą miejscowych monet na zagraniczne monety, złoto lub srebro. Usługa ta nie była bezpłatna, lecz pobierano za nią ustaloną kwotę pieniędzy. Natomiast pierwsze banki handlowe zaczęły powstawać pod koniec XIV wieku w północnych Włoszech. Ich nazwa została zaczerpnięta od włoskiego słowa „banca”, co oznacza stół służący wekslarzowi. Oferta tych banków uwzględniała zarówno udzielanie pożyczek, jak i przyjmowanie depozytów. Dopiero w XVII wieku wprowadzono do obiegu banknoty w formie biletów. Początkowo posługiwano się nimi jedynie do wymiany na złoto. Z czasem zaprzestano tych praktyk, bowiem odkryto w nich inne zastosowanie. Od tego momentu zaczęto je wykorzystywać jako pieniądze papierowe.

W Polsce do XVIII wieku działalność kredytowa istniała razem z działalnością handlową. Z kolei jako odrębne gałęzi rozwijały się bankierstwo chrześcijańskie i bankierstwo żydowskie. Właśnie kościół stworzył banki w pełnym tego słowa znaczeniu. Były to tak zwane banki pobożne (monter pietatis), które oferowały kredyty bezprocentowe „na fanty”. Funkcjonowały one dzięki datkom z jałmużny. Dopiero w XVII wieku zaczęto udzielać kredytów na niewielki procent. Natomiast czasy świetności domów bankowych przypadły na epokę stanisławowską. Trwały one aż do kryzysu bankowego w 1793 roku. W okresie przedrozbiorowym powstały pierwsze projekty dotyczące banku publicznego oraz podjęto próbę emisji pieniądza papierowego. Odzyskanie niepodległości przez Polskę rozpoczęło falę dalszych przemian. Od 1918 roku Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa pełniła rolę banku emisyjnego. Dopiero w 1924 roku powołano do życia Bank Polski SA, który formalnie przestał istnieć w 1952 roku, ale nie spełniał on swojej funkcji już od kilku lat. Jego rolę na terenach wyzwolonych przez Armię Czerwoną przejął Narodowy Bank Polski. Działał na mocy dekretu uchwalonego przez Rząd Tymczasowy RP. Stał się on bankiem państwowym, który w znacznym stopniu przyczynił się do integracji ziem polskich i odbudowy sytuacji gospodarczej państwa. Zmiana sytuacji politycznej zaowocowała także licznymi zmianami w systemie bankowym, takimi jak: powstanie nowych banków, stabilizacja banków spółdzielczych, wdrożenie nowych technologii oraz zwiększenie poziomu przygotowania fachowego bankowców. Takie przemiany przyniosły określone zyski. Polski sektor bankowy znalazł się w czołówce krajów Europy Środkowo-Zachodniej. Natomiast w skali globalnej zajmuje 40. pozycję pod względem rozmiarów działalności.

Jednym z podstawowych zadań banku jest udzielanie kredytów. Początkowo dominowały głównie kredyty inwestycyjne. Jego dostawcami były zazwyczaj: gminy żydowskie, niektóre zakony katolickie oraz poszczególni możnowładcy. Z czasem ich funkcje przejęły banki komercyjne, które specjalizowały się w udzielaniu kredytu krótkoterminowego w formie dyskonta weksli. Wpływ prawa rosyjskiego na ziemiach polskich przyniósł kolejne zmiany. Nastąpił bowiem podział na banki handlowe i banki ziemskie. Pierwsze z nich zajmowały się kredytem krótkoterminowym, zaś drugie – kredytem hipotecznym i emisją listów zastawnych. Od 1948 roku rozpoczęła się reforma bankowa, która zrewolucjonizowała dotychczasowy system. Powstały między innymi trzy rodzaje spółdzielni kredytowych: kasy spółdzielcze obsługujące rolników indywidualnych, kasy spółdzielcze przy zakładach pracy i związkach zawodowych oraz miejskie spółdzielnie kredytowe. Udzielanie kredytów należy zaliczyć do operacji aktywnych, których podstawę do wszelkich działań stanowią należności. Obecnie banki przyznają je na działalność gospodarczą w formie kredytów inwestycyjnych oraz obrotowych.