POCZ¡TKI BANKOWO¦ÆI I BANKÓW

Pierwsze banki powsta³y ju¿ w staro¿ytnej Grecji i Rzymie, gdzie funkcjonowa³y pod nazw± domy bankowe. Pos³ugiwano siê w nich wekslami i kredytami. Jednak upadek tej kultury przyczyni³ siê do zaniechania dalszych planów rozwoju bankowo¶ci. Ponowny rozkwit mia³ miejsce podczas schy³kowego rozwoju wymiany towarowo-pieniê¿nej. Wówczas jako jedn± z pierwszych us³ug finansowych oferowano lichwê. Polega³a ona na po¿yczaniu pieniêdzy lub towarów, za które - a¿ do momentu zwrotu – pobierano odsetki. Dalszy rozwój bankowo¶ci nast±pi³ za spraw± ¶redniowiecznych handlarzy pieniêdzmi i z³otnikami. Zajmowali siê oni g³ównie wymian± miejscowych monet na zagraniczne monety, z³oto lub srebro. Us³uga ta nie by³a bezp³atna, lecz pobierano za ni± ustalon± kwotê pieniêdzy. Natomiast pierwsze banki handlowe zaczê³y powstawaæ pod koniec XIV wieku w pó³nocnych W³oszech. Ich nazwa zosta³a zaczerpniêta od w³oskiego s³owa „banca”, co oznacza stó³ s³u¿±cy wekslarzowi. Oferta tych banków uwzglêdnia³a zarówno udzielanie po¿yczek, jak i przyjmowanie depozytów. Dopiero w XVII wieku wprowadzono do obiegu banknoty w formie biletów. Pocz±tkowo pos³ugiwano siê nimi jedynie do wymiany na z³oto. Z czasem zaprzestano tych praktyk, bowiem odkryto w nich inne zastosowanie. Od tego momentu zaczêto je wykorzystywaæ jako pieni±dze papierowe.

W Polsce do XVIII wieku dzia³alno¶æ kredytowa istnia³a razem z dzia³alno¶ci± handlow±. Z kolei jako odrêbne ga³êzi rozwija³y siê bankierstwo chrze¶cijañskie i bankierstwo ¿ydowskie. W³a¶nie ko¶ció³ stworzy³ banki w pe³nym tego s³owa znaczeniu. By³y to tak zwane banki pobo¿ne (monter pietatis), które oferowa³y kredyty bezprocentowe „na fanty”. Funkcjonowa³y one dziêki datkom z ja³mu¿ny. Dopiero w XVII wieku zaczêto udzielaæ kredytów na niewielki procent. Natomiast czasy ¶wietno¶ci domów bankowych przypad³y na epokê stanis³awowsk±. Trwa³y one a¿ do kryzysu bankowego w 1793 roku. W okresie przedrozbiorowym powsta³y pierwsze projekty dotycz±ce banku publicznego oraz podjêto próbê emisji pieni±dza papierowego. Odzyskanie niepodleg³o¶ci przez Polskê rozpoczê³o falê dalszych przemian. Od 1918 roku Polska Krajowa Kasa Po¿yczkowa pe³ni³a rolê banku emisyjnego. Dopiero w 1924 roku powo³ano do ¿ycia Bank Polski SA, który formalnie przesta³ istnieæ w 1952 roku, ale nie spe³nia³ on swojej funkcji ju¿ od kilku lat. Jego rolê na terenach wyzwolonych przez Armiê Czerwon± przej±³ Narodowy Bank Polski. Dzia³a³ na mocy dekretu uchwalonego przez Rz±d Tymczasowy RP. Sta³ siê on bankiem pañstwowym, który w znacznym stopniu przyczyni³ siê do integracji ziem polskich i odbudowy sytuacji gospodarczej pañstwa. Zmiana sytuacji politycznej zaowocowa³a tak¿e licznymi zmianami w systemie bankowym, takimi jak: powstanie nowych banków, stabilizacja banków spó³dzielczych, wdro¿enie nowych technologii oraz zwiêkszenie poziomu przygotowania fachowego bankowców. Takie przemiany przynios³y okre¶lone zyski. Polski sektor bankowy znalaz³ siê w czo³ówce krajów Europy ¦rodkowo-Zachodniej. Natomiast w skali globalnej zajmuje 40. pozycjê pod wzglêdem rozmiarów dzia³alno¶ci.

Jednym z podstawowych zadañ banku jest udzielanie kredytów. Pocz±tkowo dominowa³y g³ównie kredyty inwestycyjne. Jego dostawcami by³y zazwyczaj: gminy ¿ydowskie, niektóre zakony katolickie oraz poszczególni mo¿now³adcy. Z czasem ich funkcje przejê³y banki komercyjne, które specjalizowa³y siê w udzielaniu kredytu krótkoterminowego w formie dyskonta weksli. Wp³yw prawa rosyjskiego na ziemiach polskich przyniós³ kolejne zmiany. Nast±pi³ bowiem podzia³ na banki handlowe i banki ziemskie. Pierwsze z nich zajmowa³y siê kredytem krótkoterminowym, za¶ drugie – kredytem hipotecznym i emisj± listów zastawnych. Od 1948 roku rozpoczê³a siê reforma bankowa, która zrewolucjonizowa³a dotychczasowy system. Powsta³y miêdzy innymi trzy rodzaje spó³dzielni kredytowych: kasy spó³dzielcze obs³uguj±ce rolników indywidualnych, kasy spó³dzielcze przy zak³adach pracy i zwi±zkach zawodowych oraz miejskie spó³dzielnie kredytowe. Udzielanie kredytów nale¿y zaliczyæ do operacji aktywnych, których podstawê do wszelkich dzia³añ stanowi± nale¿no¶ci. Obecnie banki przyznaj± je na dzia³alno¶æ gospodarcz± w formie kredytów inwestycyjnych oraz obrotowych.